(από την Αυγή)

Της Θεοδότα Νάντσου*


Ακατανόητη και εξωφρενική χαρακτήριζε το 2007 την άρνηση της τότε κυβέρνησης Καραμανλή να ιδρύσει ξεχωριστό υπουργείο Περιβάλλοντος ο αξέχαστος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Μιχάλης Παπαγιαννάκης σε συνέντευξή του στην "Αυγή". Είχε μεγάλο δίκιο στον αγώνα του για ισχυρό περιβαλλοντικό και χωροταξικό υπουργείο, το οποίο επιτέλους θα αποκοπτόταν από τον σηψαιμικό ομφάλιο λώρο που τo ένωνε με τα δημόσια έργα.
Μα τα υπουργεία δεν είναι απλώς τίτλοι και υπουργικές αρμοδιότητες; Δεν είναι θέμα της κάθε κυβέρνησης να τα ενώνει ή χωρίζει ή καταργεί, ανάλογα με τις προτεραιότητές της; Μήπως είναι καλύτερο να βρεθούν μαζί οι παραγωγικές δραστηριότητες με το περιβάλλον; Όλα πήγαιναν καλά με το ΥΠΕΚΑ; Δεν είναι όλα θέμα προσώπων και πολιτικής; Η απάντηση είναι όχι σε όλα.
Βασικές αρχές για σωστή δομή περιβαλλοντικής διακυβέρνησης είναι η διάκριση μεταξύ αδειοδότη και αδειοδοτούμενου και ελέγχου - ελεγχόμενου, η ανεξαρτησία της διαδικασίας πολιτικού σχεδιασμού, η απόλυτη διαφάνεια και κοινωνική συμμετοχή, η επιστημονική επάρκεια, ο διυπουργικός συντονισμός.
Πρώτο επίπεδο, βάση, είναι η κυβερνητική δομή -ένα στιβαρό και αποτελεσματικό υπουργείο περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού. Η συστέγαση με την ενέργεια στο ΥΠΕΚΑ είχε ιδιαίτερη λογική, καθώς παγκόσμια προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, αποκλειστικά μέσα από καθαρές πηγές. Δεύτερο επίπεδο είναι ο πολιτικός σχεδιασμός που εξυπακούεται πως πρέπει να διενεργείται με διυπουργικό συντονισμό. Στο τέλος έρχονται οι επιλογές του κάθε υπουργού ή αναπληρωτή και είμαι σίγουρη πως ο γνωστός για τους οικολογικούς του αγώνες Γιάννης Τσιρώνης θα προσπαθήσει για το καλύτερο. Πρέπει όμως κάποτε να εξισορροπηθεί ο μέχρι σήμερα κατά βάση προσωποπαγής χαρακτήρας των περιβαλλοντικών πολιτικών μέσα από τη θεσμική και διοικητική ενίσχυση ενός αυτόνομου υπουργείου Περιβάλλοντος που θα απολαύει και στρατηγικού ρόλου για οικολογικά και κοινωνικά βιώσιμη παραγωγική ανασυγκρότηση και ανάπτυξη. Τα πρόσωπα φεύγουν. Η διοίκηση όμως πρέπει να μένει και να μην πηγαινοέρχεται ή να αποδυναμώνεται ανάλογα με τις πολιτικές επιλογές κάθε κυβέρνησης.
Τα τελευταία χρόνια, το περιβάλλον ήταν κυβερνητική επιλογή να χτυπηθεί αλύπητα με πρόσχημα την κρίση, αλλά με πραγματικό πρόταγμα τις εξυπηρετήσεις παρανομιών και «ημετέρων». Οι μαζικές αντιδράσεις όμως σε εγκληματικά νομοσχέδια, όπως για τους αιγιαλούς και τα δάση, έδειξαν ότι αυτός ο παραλογισμός δεν έχει πραγματικό λαϊκό έρεισμα.
Η ανακοίνωση της νέας κυβέρνησης είχε μια άσχημη έκπληξη: την κατάργηση του αυτόνομου περιβαλλοντικού υπουργείου και τη συγχώνευσή του σε ένα σύμπλεγμα με γιγάντια πολιτικά αντικείμενα μεγάλου οικολογικού αποτυπώματος και ισχυρών πιέσεων, όπως η αγροτική παραγωγή και η βιομηχανία. Ακόμα και η τοποθέτηση αναπληρωτών υπουργών δεν εξωραΐζει την πραγματικότητα της κατάργησης. Ήταν μια απρόσμενη απεμπόληση ενός ξεκάθαρου αιτήματος ετών που είχε βρει συμμάχους και κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ (δείτε, π.χ., τοποθέτηση του Αλέκου Αλαβάνου μετά τις πυρκαγιές του 2007).
Για τα κοινά, όπως ο φυσικός πλούτος, η πολιτική ανεξαρτησία του υπουργείου έχει τεράστια σημασία, συμβολική και ουσιαστική. Αν η κυβέρνηση θέλει καλύτερο συντονισμό, δεν έχει λογική η έκπτωση σε σημαντικά πεδία πολιτικής. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να χρίσει αντιπροέδρους, επιφορτισμένους με τον πολιτικό συντονισμό κύκλων υπουργείων, όπως η βιώσιμη παραγωγική ανασυγκρότηση και ανάπτυξη.
Η ίδρυση ανεξάρτητου και ισχυρού υπουργείου Περιβάλλοντος είναι θέμα πολιτικής ανάγκης αλλά και συνέπειας λόγων και έργων της νέας κυβέρνησης, αν θέλει να δώσει μια βιώσιμη προοπτική στη χώρα μας.

* Η Θεοδότα Νάντσου είναι επικεφαλής πολιτικής του WWF Ελλάς