Sunday, 6 April 2014

Η τοξικότητα του χρωμίου στα τρόφιμα



Το τρισθενές χρώμιο είναι ένα βαρύ μέταλλο που βρίσκεται σε πολλά τρόφιμα-βολβούς και σε ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις στα εν λόγω τρόφιμα που παράγονται στον κάμπο των Θηβών (βλ. σχετικές αναλύσεις του ΕΚΠΑ και του ΕΦΕΤ, εδώ και εδώ, αντίστοιχα). 

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με τον ΕΦΕΤ:
  • Οι πατάτες Βοιωτίας έχουν μέσο όρο νικελίου 0,663 mg/kg και μέσο όρο χρωμίου 0,548 mg/kg. Οι πατάτες Κρήτης έχουν μέσο όρο νικελίου 0,192 mg/kg και χρωμίου 0,127 mg/kg.
  • Tα κρεμμύδια Βοιωτίας έχουν μέσο όρο νικελίου 0,443 mg/kg και χρωμίου 0,243 mg/kg. Τα κρεμμύδια Κρήτης έχουν μέσο όρο νικελίου 0,139 mg/kg και χρωμίου 0,035 mg/kg.
  • Τα καρότα Βοιωτίας έχουν 0,733 mg/kg μέσο όρο νικελίου και 0,071 mg/kg χρωμίου. Τα καρότα Κρήτης έχουν 0,049 mg/kg νικελίου και 0,005 mg/kg χρωμίου.

Και το ερώτημα που προκύπτει και έχει απασχολήσει εκτενώς την ερευνητική μας ομάδα είναι τούτο: εμπεριέχουν ρίσκο αυξημένες προσλήψεις χρωμίου; Πόσο τοξικό είναι το χρώμιο στα τρόφιμα;


Έχει ενδιαφέρον να δούμε ένα απόσπασμα από μια πρόσφατη (27.3.2014) συνεδρίαση της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής στη Θεματική Ενότητα: «Περιβαλλοντική Κατάσταση Ποταμών της χώρας: Ασωπός».

 Από αυτή την συνεδρίαση, αξίζει τον κόπο να δούμε την απομαγνητοφωνημένη κατάθεση στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής του κ. Νικόλαου Καλογεράκη, Καθηγητή στο Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος στο Πολυτεχνείο Κρήτης (βλ. video από 110:10)

"Μήπως τα καρότα της Βοιωτίας είναι καλύτερα με το λίγο χρώμιο που περιέχουν?
...
Έχουμε ένα προϊόν (σ.σ. καρότο) που κατ'εμένα είναι και καλύτερο γιατί αν πάτε στα health stores σου πουλάνε χαπάκια χρωμίου, μου τα έχει δώσει κι εμένα, που σου κάνουν καλύτερο τον μεταβολισμό σου, για μας τους πιο θρεπτικούς, έτσι, παχουλούς, και θεωρώ ότι δεν θα υπάρχει κανένα πρόβλημα με τα αγροτικά προϊόντα, εκεί θέλω να καταλήξω"

- - - - - - -
Στον αντίποδα των δηλώσεων του κ. Καλογεράκη είναι η επιστημονική μας θέση...
Έχουμε ρωτήσει τον ΕΦΕΤ από τον Μάρτιο του 2012 αν τα τρόφιμα-βολβούς με αυξημένα επίπεδα νικελίου και χρωμίου είναι τοξικά.
Ο ΕΦΕΤ διαβίβασε το αίτημά μας στην EFSA η οποία στις 13.3.2014 (δύο εβδομάδες ΠΡΙΝ τις δηλώσεις Καλογεράκη στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής!) δημοσίευσε την επιστημονική της άποψη ως:

Το πιο μεγάλο, ενδιαφέρον για μας, έχει η παρακάτω παράγραφος από το κείμενο της EFSA που αναφέρεται στην τοξικότητα του Cr(III)

Cr(III) compounds present low oral toxicity because they are poorly absorbed. Cr(III) compounds have the potential to react with DNA in acellular systems, however restricted cellular access limits or prevents genotoxicity. The CONTAM Panel decided to use the data from the chronic toxicity studies of the National Toxicology Programme (NTP) on chromium picolinate monohydrate to derive a health-based guidance value (HBGV) for the risk characterization of Cr(III). In the two year NTP chronic oral toxicity study in rats and mice, no carcinogenic or other adverse effects have been observed. The lowest no-observed-adverse-effect level (NOAEL) value derived from these studies amounted to 286 mg/kg b.w. per day in rats, which was the highest dose tested. Effects of Cr(III) on reproduction and developmental toxicity have been reported in some studies with the lowest lowest-observed-adverse-effect levels (LOAELs) in the order of 30 mg/kg b.w. per day, but the Panel noted that these studies had methodological limitations. In addition, no effects have been reported on reproductive organ weights, sperm parameters and oestrous cyclicity in subchronic dietary studies in rats or mice at the highest doses tested (506 mg/kg b.w. per day and 1090 mg/kg b.w. per day, respectively) (NTP studies). Taking these observations together, the Panel derived a Tolerable Daily Intake (TDI) of 300 µg Cr(III)/kg b.w. per day from the relevant NOAEL in the long-term rat NTP study of 286 mg/kg b.w. per day, applying a default uncertainty factor of 100 to account for species differences and human variability and an additional uncertainty factor of 10 to account for the absence of adequate data on reproductive and developmental toxicity.  

Έχει επίσης ενδιαφέρον να δούμε και τι λέει το CONTAM Panel και για τα τρόφιμα που παρασκευάζονται με νερό που περιέχει Cr(VI)

The inclusion of the water used in the preparation of specific foods (coffee, tea infusions, and infant dry and follow-on food) led to an increase up to two-fold of the exposure to Cr(VI). However, the CONTAM Panel was not able to consider this additional contribution to the exposure to Cr(VI) when deriving MOEs since no reliable data to quantify Cr(VI) in food exist.

Συμπερασματικά, πιστεύουμε ότι η εν λόγω επιστημονική γνώμη της EFSA είναι πρωτοποριακή μιας και για πρώτη φορά στα επιστημονικά χρονικά προτείνεται Ανεκτή Ημερήσια Πρόσληψη - Tolerable Daily Intake (TDI) για το τρισθενές χρώμιο.

Συνεπώς, είναι σαφές ότι αναγνωρίζεται πλέον σαφώς από την EFSA η τοξικότητα του χρωμίου στα τρόφιμα και στο νερό, είτε ως τρισθενούς [Cr(III)] είτε, και πολύ περισσότερο, ως εξασθενούς [Cr(VI)].

Μέχρι τις 13.3.2014, δεν υπήρχε όριο Ανεκτής Ημερήσιας Πρόσληψης (TDI) για το χρώμιο αλλά πλέον έχουμε TDI και συνεπώς δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση να αγνοούμε πλέον την τοξικότητα του χρωμίου στα τρόφιμα.

Πηγαίνοντας ένα βήμα παρακάτω, η προσέγγιση της EFSA (αλλά και της τοξικολογικής επιστημονικής κοινότητας στο σύνολό της!) (συνεχίζει να) πάσχει: καμιά τοξικολογική μελέτη ΔΕΝ έχει γίνει μέχρι σήμερα κατά την οποία να χορηγείται σε πειραματόζωα ένα κοκτέιλ βαρέων μετάλλων, π.χ. νικέλιο και χρώμιο, ή νικέλιο και αρσενικό, ή χρώμιο και μόλυβδος και υδράργυρος...

Η διατροφή μας σήμερα, λόγω της ολοένα αυξανόμενης ρύπανσης, περιέχει διαρκώς αυξανόμενες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, όχι όμως μεμονωμένων μετάλλων αλλά ενός κοκτέιλ μετάλλων.

Συνεπώς, η επιστημονική προσέγγιση της ΕFSA είναι κατά κάποιο τρόπο μη ρεαλιστική. Η συνδυασμένη τοξικότητα των τροφών δεν έχει ακόμη αρχίσει να μελετάται και να αξιολογείται...

Αυτή η κοντόφθαλμη προσέγγιση παρατηρείται όχι μόνο στο θέμα των βαρέων μετάλλων αλλά και των προσθέτων στα τρόφιμα.

Για παράδειγμα, ένα αναψυκτικό που περιέχει δύο γλυκαντικές ενώσεις που η καθεμιά ένωση έχει συγκεκριμένο TDI: γιατί δεν υπάρχουν μελέτες για την συνδυασμένη τοξικότητα των δύο αυτών ενώσεων;   

Μας είναι δύσκολο να δεχτούμε ότι καμιά τοξικολογική επιστημονική ομάδα στον κόσμο δεν έχει σκεφτεί να κάνει ένα πείραμα με πειραματόζωα που να τους χορηγούνται νικέλιο και χρώμιο μαζί ή ασπαρτάμη με κυκλαμικά μαζί...

Γιάννης Ζαμπετάκης
Επίκουρος Καθηγητής Χημείας Τροφίμων
ΕΚΠΑ
 


No comments: