Tuesday, 1 April 2014

Μια επιστημονική απάντηση για την ασφάλεια της ασπαρτάμης

Άρθρο του Γιάννη Ζαμπετάκη *   (Hμερησία, 29.3.2014)


Η ασπαρτάμη, ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα πρόσθετα τροφίμων, έχει πολλαπλάσια γλυκαντική ισχύ από τη σακχαρόζη (κοινή ζάχαρη), έχοντας για την ακρίβεια 200 φορές πιο γλυκιά γεύση από τη ζάχαρη. Tο μεγάλο της πλεονέκτημα είναι το μηδενικό της θερμιδικό περιεχόμενο, στις ποσότητες που χρησιμοποιείται. Για το λόγο αυτό και έχει αποδοθεί ο όρος «ολιγοθερμιδικά έντονης γλυκύτητας», τόσο στην ασπαρτάμη όσο και στα υπόλοιπα γλυκαντικά που ανήκουν στην ίδια κατηγορία. Ως εκ τούτου, η χρήση της έχει καθιερωθεί σε πλήθος τροφίμων και ποτών, από αναψυκτικά διαίτης μέχρι προϊόντα ζαχαροπλαστικής, επιτραπέζια γλυκαντικά και καραμέλες για τον βήχα, διευρύνοντας με αυτόν τον τρόπο τις επιλογές που προσφέρονται σε άτομα που επιθυμούν ή είναι απαραίτητο για λόγους υγείας να ελέγξουν τη θερμιδική τους πρόσληψη ή την κατανάλωση σακχάρων.

aspartame
η στερεοχημική δομή της ασπαρτάμης


Η ασφάλεια της ασπαρτάμης, ενός από τα πλέον ελεγμένα συστατικά των τελευταίων δεκαετιών, επιβεβαιώθηκε τον Δεκέμβριο εκ νέου από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA). Με την απόφαση αυτή που θεωρείται ορόσημο για την επιστημονική κοινότητα επιστεγάζοντας μία αξιολόγηση που διήρκησε σχεδόν δύο έτη, η EFSA ουσιαστικά επιβεβαίωσε για πολλοστή φορά αυτό που οι επιστήμονες υποστηρίζουν εδώ και δεκαετίες, ότι δηλαδή η ασπαρτάμη μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια ως πρόσθετο τροφίμων και ποτών.
Η νέα επιβεβαίωση της ασφάλειας της ασπαρτάμης όπως αναμενόταν δεν αιφνιδίασε την επιστημονική κοινότητα καθώς επιβεβαίωσε τις προηγούμενες πέντε γνωμοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής. Η γνωμοδότηση ήταν δε εναρμονισμένη με τις αντίστοιχες γνωμοδοτήσεις της Μικτής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για τα Πρόσθετα Τροφίμων (JECFA) του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και επανέλαβε την πάγια θέση των επιστημόνων, στην οποία έχουν οδηγήσει πολύχρονες έρευνες και διεξοδικές μελέτες, τουλάχιστον 200 σε αριθμό, που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία 30 έτη.
Δεν είναι όμως αυτός ο μοναδικός λόγος που η τελευταία γνωμοδότηση της EFSA για το θέμα συνάντησε τόσο θετική απήχηση στους κόλπους της επιστημονικής κοινότητας. Η ασπαρτάμη έχει βρεθεί παραδόξως στο επίκεντρο αμφισβήτησης προερχόμενης από μία «εξω-επιστη­μονική» μειονότητα, ενδεδυμένης ωστόσο τον μανδύα της «επιστημονικοφάνειας», η οποία έχει τροφοδοτήσει αβάσιμες υποτιθέμενες «αποκαλύψεις» που έχουν εξαπλωθεί με τρομακτική ταχύτητα στην εποχή του διαδικτύου.
Διαδικασία αξιολόγησης
Ίσως το γεγονός το οποίο οι περισσότεροι καταναλωτές αγνοούν και θα έπρεπε να έχει διαδοθεί με περισσότερη μέριμνα από την επιστημονική κοινότητα για τον καθησυχασμό των καταναλωτών είναι ότι όσο σύνθετη για λόγους ασφάλειας κι αν είναι η διαδικασία αξιολόγησης της ασπαρτάμης, η ασπαρτάμη στην πράξη είναι ένα αρκετά απλό στη σύνθεσή του συστατικό, το οποίο κατά την πέψη διασπάται από τον οργανισμό σε δύο αμινοξέα (συστατικά των πρωτεϊνών), το ασπαρτικό οξύ και τη φαινυλαλανίνη, και σε μικρή ποσότητα μεθανόλης. Τόσο τα δύο αμινοξέα όσο και η μεθανόλη υπάρχουν σε πολλά τρόφιμα (σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης τα αμινοξέα, και σε φρούτα, λαχανικά και τους χυμούς τους η μεθανόλη), με αποτέλεσμα όταν προσλαμβάνονται μέσω της ασπαρτάμης να μεταβολίζονται από τον οργανισμό κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον οποίον μεταβολίζονται όταν πηγή τους είναι οποιοδήποτε άλλο τρόφιμο.

* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Επίκουρος Καθηγητής Χημείας Τροφίμων και Lead Αuditor (ΗΑCCΡ, ΙSΟ) στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών

No comments: