Thursday, 10 January 2013

Η ιστορία του εξασθενούς χρωμίου στην Ελλάδα και στον κόσμο






Σε συνέχεια, της χθεσινής μας ανάρτησης σχετικά με την διαχείριση χημικών (και την σχετική διάλεξη από τον Θανάση Παντελόγλου, ας θυμηθούμε 2 κεφάλαια που έχει γράψει ο Θανάσης στο βιβλίο μας "Νομοθεσία Τροφίμων και διατροφικοί κίνδυνοι" 

τα κεφάλαια που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον σχετικά με την (κακή!) διαχείριση χημικών είναι τα κεφ. 7 και 8.

Κεφάλαιο 7
Υδράργυρος: Ένας μίτος της Αριάδνης
7.1 Εισαγωγή – Tο πρόβλημα 133
7.2 Οι λύσεις 135
7.2.1 Το υλικό και η λογική της εκμετάλλευσής του 136
7.3 Ο δεσμός άνθρακα-υδραργύρου και η τοξική του δράση 140
7.3.1 Ο βαθμός τοξικότητας και οι χρήσεις 142
7.3.2 Η μήτρα του προβλήματος: το «πώς» και το «γιατί» 146
7.4 Πρόληψη και προφύλαξη 150

Κεφάλαιο 8
Η ιστορία του εξασθενούς χρωμίου στην Ελλάδα
και στον κόσμο
8.1 Σημεία σταθμοί στην Ελλάδα 155
8.2 Σημεία σταθμοί στο εξωτερικό 160
8.3 Επιμύθιο 163



Ακολουθεί ένα εκτενές απόσπασμα από το κεφ. 8.






Η ιστορία του εξασθενούς χρωμίου στην Ελλάδα και στον κόσμο
Η ιστορία του εξασθενούς χρωμίου [Cr(VI)] στη χώρα μας ξεκινά το 2007 όταν πρωτοανιχνεύθηκε στο αντλούμενο νερό για διανομή στο δίκτυο ύδρευσης στα Οινόφυτα.
Σημεία σταθμοί στην Ελλάδα

  • Αποδοχή από την πολιτεία για την ύπαρξη Cr(VI) στον υπόγειο υδροφορέα Οινοφύτων [7.8.2007]
Η επίμαχη ανάλυση έγινε στο Γενικό Χημείo της Λειβαδιάς από την κ. Γερούτη μετά από επίμονες πιέσεις κατοίκων των Οινοφύτων. Τα επίπεδα Cr(VI) στο νερό ήταν μεγαλύτερα των 50 μg/l και το Cr(VI) ήταν σε ποσοστά 95-97% του ολικού, αποδεικτικά στοιχεία της ανθρωπογενούς ρύπανσης.
  • Έκθεση ΕΕΧ για το χρώμιο [29.10.2007]
Η έκθεση αναφέρει ότι : «το Cr(III) είναι ένα βασικό διατροφικό ιχνοστοιχείο που ενεργοποιεί την ινσουλίνη και βοηθά στο μεταβολισμό της γλυκόζης, των πρωτεϊνών και των λιπών. Σε αντίθεση όμως με το Cr(III), το Cr(VI) είναι τοξικό και καρκινογόνο. (…) Η εισαγωγή στον οργανισμό μεγάλων ποσοτήτων Cr(VI) μέσω των μολυσμένων τροφών ή του πόσιμου νερού είναι δυνατόν, να προκαλέσουν στομαχικές διαταραχές και έλκη, σπασμούς, καταστροφή των νεφρών και του ήπατος ακόμα και θάνατο, ανάλογα με το επίπεδο μόλυνσης. (…) Έχει αποδειχθεί ο αυξημένος κίνδυνος εκδήλωσης καρκίνου μετά από έκθεση σε Cr(VI) μέσω της εισπνοής, κατατάσσοντας το Cr(VI) στον αέρα (με τη μορφή αερολύματος ή στερεών αιρουμένων σωματιδίων) στην κατηγορία 1 ή Α1, (δηλ. στην κατηγορία των ενώσεων που προκαλούν καρκίνο με βάσει επιδημιολογικά δεδομένα). Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) όρισε ότι το Cr(VI) είναι καρκινογόνο για τον άνθρωπο,  η Διεύθυνση Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των U.S.A. (DHHS) κατέταξε ορισμένες  ενώσεις του Cr(VI) ως καρκινογόνες για τον άνθρωπο. Η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των U.S.A. (EPA) όρισε ότι το Cr(VI) στον αέρα είναι καρκινογόνο για τον άνθρωπο.
(…) Η όλο και αυξανόμενη ποσότητα επιστημονικών δεδομένων από την βασική έρευνα και την εκ νέου αξιολόγηση παλαιότερων ερευνών που περιείχαν επιδημιολογικά δεδομένα οδηγούν την επιστημονική κοινότητα προς την κατεύθυνση της θεώρησης του Cr(VI) καρκινογόνου ουσίας και μέσω της κατάποσης. Η ορθότητα της θεώρησης αυτής φαίνεται να ενισχύεται από τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα, όπου αποδεικνύεται ότι η παρουσία εξασθενούς χρωμίου σε πόσιμο νερό προκαλεί καρκίνο σε πειραματόζωα.
(…) Οι περιπτώσεις ύπαρξης υψηλών συγκεντρώσεων ολικού και εξασθενούς Cr αλλά και τα γενικά προβλήματα που διαπιστώνονται συνιστούν λόγο διακοπής της χρήσης του νερού για ανθρώπινη αλλά και οικιακή χρήση. Επίσης, επισημαίνεται ότι η χρήση  νερού με παρουσία συγκεντρώσεων Cr(VI) για πότισμα καλλιεργειών και θερμοκηπίων, με μεθόδους που δημιουργούν αερολύματα, θα πρέπει να συνοδεύεται από λήψη προστατευτικών μέτρων για αποφυγή εισπνοής του αερολύματος από το προσωπικό που εκτελεί αγροτικές εργασίες και από άλλες ομάδες του πληθυσμού που μπορεί να εκτίθενται σε αυτό. Η διακοπή της χρήσης του νερού για ανθρώπινη κατανάλωση και οικιακή χρήση είναι αναγκαία επειδή από τα αποτελέσματα που αναφέρονται τίθεται σε αμφιβολία η καταλληλότητα του, διότι σύμφωνα με τα αναφερόμενα στις παραγράφους 3.3 και 3.4 της απόφασης ΔΥΓ2/Γ. οικ/38295/22.3.2007, οι παρεκκλίσεις συνιστούν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.
  • Το καλοκαίρι του 2008, ανιχνεύεται Cr(VI) και στο νερό της Θήβας και των γύρω χωριών (π.χ. Βάγια)
  • Ασφαλιστικά μέτρα κατά δήμου Οινοφύτων, απόφαση 923/2008.
Το δικαστήριο δέχεται όλα τα δεδομένα που αναφέρονται στην έκθεση της ΕΕΧ για το εξασθενές χρώμιο. Η ΕΕΧ είχε προτείνει ότι το πόσιμο νερό μπορεί να έχει Cr(VΙ) μέχρι 0,2 μg/l και αυτή τη θέση ουσιαστικά απεδέχθη το Πρωτοδικείο. Πρόκειται για μία πολύ σημαντική απόφαση που άνοιξε τον δρόμο και για τις υπόλοιπες περιοχές που αντιμετωπίζουν παρόμοιο πρόβλημα όπως τα Βάγια, η Θήβα, η Αυλίδα, το Σχηματάρι, ο Ωρωπός και τα Οινόφυτα! Ανεξάρτητα από τη γεωγραφία της απόφασης, το Μονομελές Πρωτοδικείο της Θήβας επιβεβαίωσε δικαστικά ότι το νερό που περιέχει εξασθενές χρώμιο σε οποιαδήποτε συγκέντρωση είναι επικίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.
  • Ανίχνευση Cr(VI) στον υπόγειο υδροφορέα στη Μεσσαπία [κωδικός 07-24] [Απρίλης-Ιούνης 2009] σε επίπεδα μέχρι και 130 μg/l.
  • 30.6.2010: ασφαλιστικά μέτρα κατά του Δήμου Μεσσαπίων (απόφαση Πρωτ. Χαλκίδος, 1158.30/6/2010).
Με νομολογιακό όριο πλέον για το Cr(VI) στο πόσιμο νερό της Μεσσαπίας τα 2 μg/l.
  • 15.1.2011 διάσκεψη εμπειρογνωμόνων για το Cr(VI) στο νερό (ΥΠΕΚΑ).
Στο σχετικό Δελτίο Τύπου του ΥΠΕΚΑ αναφέρεται επί λέξει ότι «Παρά τις εγγενείς αδυναμίες και ασάφειες των επιδημιολογικών και τοξικολογικών ερευνών, για τις οποίες έγινε εκτενής αναφορά, φαίνεται ότι έχουν συγκεντρωθεί αρκετές ενδείξεις που να υποδεικνύουν ότι το εξασθενές χρώμιο μπορεί να είναι καρκινογόνο και με την κατάποση. Ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC, International Agency for Research on Cancer) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO, World Health Organization) παρουσίασε τη συνολική εκτίμηση για το εξασθενές χρώμιο, η οποία περιέχεται στον υπό δημοσίευση τόμο 100 των Μονογραφιών της IARC, ο οποίος κάνει ανασκόπηση των καρκινογόνων ουσιών. Η εκτίμηση του IARC είναι ότι χημικές ενώσεις που περιέχουν εξασθενές χρώμιο είναι καρκινογόνες για τον άνθρωπο.
[...]
Σημεία σταθμοί στο εξωτερικό
* Hinkley, Καλιφόρνια [1952-σήμερα]
Η εταιρεία Pacific Gas & Electric (PG&E) χρησιμοποιούσε Cr(VI) από το 1952 ως το 1966 για να καθυστερήσει την διάβρωση των εγκαταστάσεών της στο Hinkley. Τα λύματα αυτά απορρίπτονταν χωρίς επεξεργασία και ρύπαναν τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ραγδαία αύξηση καρκινογενέσεων, αποβολών εμβρύων, ακόμα και άμεσων θανάτων στην περιοχή. Το πρόβλημα των αποζημιώσεων των κατοίκων έχει διευθετηθεί εξωδικαστικά με το ποσό των $628.000.000 από την εταιρεία προς τα θύματα. Αλλά το πρόβλημα της υδροδότησης της περιοχής με καθαρό νερό υφίσταται ακόμα και σήμερα. Οι αρχές προσπαθούν να αποδώσουν τα επίπεδα του Cr(VI) σε ορυκτολογική προέλευση και όχι σε ανθρωπογενή ρύπανση. Αλλά οι κάτοικοι ζητούν πρόσβαση σε καθαρό νερό για τις οικιακές τους ανάγκες (ύδρευση, πλύσιμο, ατομική υγιεινή) ανεξάρτητα αν είναι ορυκτογενής ή ανθρωπογενής η προέλευση του Cr(VI). Σε τελική ανάλυση, το Cr(VI) είναι καρκινογόνο απ’όπου κι αν προέρχεται, είτε από πετρώματα είτε από απόβλητα βιομηχανιών.
  • Η εταιρεία Exponent και ο ρόλος του Paustenbach
Στην ιστορία του εξασθενούς χρωμίου, καταλυτικό ρόλο στην δημιουργία αμφιβολιών σχετικά με την τοξικότητά του έπαιξε η εταιρεία Exponent. Η εταιρεία PG&E που είχε προκαλέσει την ρύπανση με Cr(VI) στο Hinkley ζήτησε από την Exponent να υποβαθμίσει την τοξικότητα του Cr(VI) ώστε να μειωθούν οι οικονομικές απαιτήσεις των κατοίκων που υπέφεραν από καρκίνο στο Hinkley.
O Δρ Dennis Paustenbach, αντιπρόεδρος την δεκαετία του 1990 της Exponent, ήταν ο επικεφαλής της ομάδας «υποβάθμισης της τοξικότητας του Cr(VI)». Η στρατηγική του Paustenbach ήταν η γνωστή τακτική των εταιρειών που θέλουν να υπεραμυνθούν ενός προϊόντος: να δημιουργήσει αμφιβολίες για την τοξικότητα, με άλλα λόγια να δημιουργήσει δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι το Cr(VI) στο νερό δεν είναι τοξικό. Την ίδια στιγμή όμως, εκτός από αντιπρόεδρος της Exponent και σύμβουλος της PG&E ήταν μέλος της επιτροπής της πολιτείας της Καλιφόρνια που εξέταζε την τοξικότητα του Cr(VI) και θα πρότεινε αλλαγές (προς τα κάτω, βεβαίως!) στα νομικά όρια για το Cr(VI) στο νερό.
[η συνέχεια στη σελ. 161 του βιβλίου]



No comments: