Tα δικαιώματά μας στην προστασία του Περιβάλλοντος και η Σύμβαση του Άαρχους

το κείμενο που ακολουθεί είναι προδημοσίευση από το περιοδικό "Αζιμούθιο"
==================================
==============================================

Tα δικαιώματά μας στην προστασία του Περιβάλλοντος και η Σύμβαση του Άαρχους

της Άντας Σπηλιώτου, Νομικού

------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------

Έχουμε δικαιώματα εμείς οι απλοί πολίτες στην προστασία του περιβάλλοντος ;

Με το αρθ 24 του Συντάγματος κατοχυρώνεται η προστασία του περιβάλλοντος όχι μόνο ως υποχρέωση του κράτους, αλλα και ως ατομικό δικαίωμα.δηλ. δικαίωμα του καθενός μας. Το δικαίωμα στο περιβάλλον μπορεί να προσδιοριστεί σαν το δικαίωμα να ζεις σε ένα υγιές, σε ευρεία έννοια περιβάλλον Ας δούμε, όμως , τι εννοείται ειδικότερα με τους όρους< περιβάλλον> και <προστασία του περιβάλλοντος>. Ένας βασικός νόμος για το περιβάλλον ,ο ν. 1650/86 μας δίνει έναν ορισμό : <Περιβάλλον ειναι το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες>. Ο ίδιος νόμος αναφέρει: < Προστασία του περιβάλλοντος ειναι το σύνολο των ενεργειών, μέτρων και έργων που έχουν στόχο την πρόληψη της υποβάθμισης του περιβάλλοντος ή την αποκατάσταση, διατήρηση ή βελτίωσή του.>Επιμέρους πεδία του περιβάλλοντος είναι :η Ατμόσφαιρα [ρύπανση], η Διαχείριση υδάτων, η Θάλασσα και παρακτιες περιοχές ,το έδαφος[υποβάθμιση κλπ] ,χωροταξικός σχεδιασμός και οργάνωση οικισμών, Έργα υποδομής [ οδοποιία ,δίκτυα],Ενέργεια και Κλιματική αλλαγή και Διαχείριση αποβλήτων.

Πως μπορούμε λοιπόν ,εμείς, οι απλοί πολίτες να προβαίνουμε σε ενέργειες ή να συμβάλουμε σε μέτρα για τη προστασία του περιβάλλοντος, ποια είναι τα δικαιώματα μας ,από πού προκύπτουν ,πως διαμορφώνονται και πως κατοχυρώνονται ;

Είναι γεγονός, ότι η διακήρυξη του αρθ 24 του Συντάγματος ,που αναφέραμε, ελάχιστα στη πράξη μπορεί να σημαίνει για το δικαίωμα του πολίτη στο περιβάλλον.Για να έχει πρακτική σημασία θα πρέπει να υπάρχει το κανονιστικό πλαίσιο μέσω του οποίου το δικαίωμα παίρνει σχήμα , μορφή ,ενεργοποιείται κι εξοπλίζεται.. Μορφές πραγμάτωσης του ατομικού αυτού δικαιώματος για το περιβάλλον σε συνδ. με το δικαίωμα στην πληροφόρηση, που έχει ο καθένας μας[ αρθ. 5 Α του Συντάγματος] και της συνταγματικά απορρέουσας δημοκρατικής αρχής , η οποία στηρίζει το δικαίωμα συμμετοχής του πολίτη στην λήψη αποφάσεων, που τον αφορούν, πηγάζουν από μια διεθνή σύμβαση, τη Σύμβαση του Άαρχους. Με τη Σύμβαση αυτή κατοχυρώνεται επί πλέον η δυνατότητα επιβολής μέσω της δικαστικής οδού κυρώσεων, με την ευρεία έννοια, στις διοικητικές αρχες , κι εν γένει τις δημόσιες αρχές, όταν αρνούνται ή παραλείπουν να σεβαστούν τα σχετικά δικαιώματα του πολίτη. Με την τελευταία αυτή δυνατότητα πρόσβασης στη Δικαιοσύνη, πραγματώνεται και το αρθ 20 του Συντάγματός μας ,που κατοχυρώνει το δικαίωμα του καθενός στην παροχή έννομης προστασίας για τα δικαιώματα ή συμφέροντά του.

Ας δούμε ,ποια είναι η Σύμβαση Άαρχους ,που δίνει ζωή και ανασυνθέτει στον τομέα του περιβάλλοντος βασικά συνταγματικά δικαιώματα.

Η Σύμβαση του Άαρχους, υπογράφηκε στο Άαρχους της Δανίας ,τον Ιούνιο του 1998 με πρωτοβουλία της Οικονομικής Επιτροπής του ΟΗΕ, από 35 χώρες και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην υιοθέτηση- διαμόρφωση της συνέβαλαν και περιβαλλοντικές οργανώσεις (από ελληνικής πλευράς η Ελληνική Εταιρεία προστασίας του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενεργά) .Η Ελλάδα υπήρξε μεταξύ των κρατών, που υπέγραψαν τη Σύμβαση .Τον Φεβρουάριο του 2005 η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως αυτόνομη οντότητα, κύρωσε τη Σύμβαση του Ααρχους ενώ ήδη είχε κυρωθεί από 16 χώρες. Η διεθνής αυτή σύμβαση, την οποία υπέγραψαν εκ των υστέρων ή στην οποία προσχώρησαν άλλα δέκα κράτη, κυρώθηκε από την Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 2005 με το ν. 3422/2005 (ΦΕΚ Α΄303) και, επομένως, αποτελεί στη χώρα μας θετικό δίκαιο και, μάλιστα, με τυπική ισχύ υπέρτερη των κοινών νόμων

Για την υλοποίηση των δικαιωμάτων που αφορούν το περιβάλλον υπήρχαν και πριν την θέση σε ισχύ της Σύμβασης του ΄Ααρχους Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είχαν ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο και είχαν εφαρμοστεί και από τα δικαστήρια ,που όμως σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική άποψη περιορίζονταν σε κυρίως τεχνοκρατικού χαρακτήρα στοιχεία, κριτήρια και επιχειρήματα.

{Βλ Κώστας Μενουδάκος : Η Σύμβαση του Ααρχους και η νομολογία του Συμβουλίου Επικράτειας για την πληροφόρηση και συμμετοχή των πολιτών(Νοέμβριος 2007,στον διαδικτυακό

Τόπο < Νόμος και Φύση>}

Σύμφωνα με την ίδια άποψη από τις Οδηγίες αυτές διαφοροποιείται η Σύμβαση του Ααρχους, γιατί στο προοίμιο της <η κατοχύρωση των σχετικών δικαιωμάτων> συνδέεται με τα ατομικά δικαιώματα, την αρχή της αειφορίας και την αρχή της διαφάνειας και εξαγγέλλεται ρητώς, ότι στους σκοπούς της Σύμβασης περιλαμβάνεται και η ενίσχυση της Δημοκρατίας. Αποκαλύπτει και εντάσσει. το περιβάλλον εξαρχής σε ένα ιδεολογικό πλέγμα , που χαρακτηρίζει τους σύγχρονους δημοκρατικούς χάρτες και διεθνείς συνθήκες , άπτεται ενός γενικότερου δικαιώματος στο περιβάλλον που ανήκει στα λεγόμενα δικαιώματα τρίτης γενιάς.

Παρατηρήθηκε , ότι με τη Σύμβαση του Άαρχους επιδιώκεται να υλοποιηθεί στον τομέα του δικαίου του περιβάλλοντος ένα γενικότερο ζητούμενο της σύγχρονης Δημοκρατίας: η διαφάνεια στη δράση των οργάνων της Πολιτείας, η παροχή στους πολίτες της δυνατότητας ενημέρωσης και παρέμβασης στις διαδικασίες διαμόρφωσης π προγραμμάτων και κανονιστικών ρυθμίσεων αλλά και λήψης ατομικών μέτρων, καθώς και η εξασφάλιση αποτελεσματικού ελέγχου της νομιμότητας της δράσης των δημόσιων αρχών Επίσης από το ίδιο προοίμιό της Σύμβασης διαφαίνεται , ότι η ενημέρωση και η συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος συνιστούν σημαντικό παράγοντα αφενός για τη διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης, η οποία αναστέλλει συμπεριφορές εχθρικές προς το περιβάλλον και αφετέρου για την ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών.

Δυστυχώς η αποσιώπηση, αν όχι η απαξίωση, των δικαιωμάτων του πολίτη που φαίνεται να ενδημεί στην χώρα μας περιέλαβε και τη κύρωση της σημαντικότατης αυτής Σύμβασης. Ελάχιστη έως καμία δημοσιότητα δεν δόθηκε στην υπογραφή της και στη ψήφιση του σχετικού κυρωτικού νόμου, παρά το γεγονός ότι η ίδια η Σύμβαση επιβάλλει ευρεία δημοσιοποίηση των δυνατοτήτων πληροφόρησης και συμμετοχής που παρέχονται στο κοινό. {βλ. ο.π. Κ. Μενουδάκος} Ευτυχώς πρόσφατα, κατά καλή τύχη του πολίτη, εκδόθηκε με τη βοήθεια του Συνηγόρου του Πολίτη από τη περιβαλλοντική οργάνωση WWF ένας μικρός καλογραμμένος και σε κατανοητή γλώσσα διατυπωμένος περιεκτικός τόμος με τίτλο. "Οδηγός για το περιβάλλον. Νομικός Οδηγός" , που ενημερώνει τον πολίτη για τα δικαιώματα του που είναι προσβασιμος και από τους οικείους διαδικτυακους τόπους.

ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ

Μετά την ενσωμάτωση στο εσωτερικό μας δίκαιο κοινοτικών Οδηγιών που αναφέρονται στην Σύμβαση Άαρχους κατοχυρώνεται στη χώρα μας κατά τρόπο ειδικό και σαφή , το δικαίωμα μεμονωμένων προσώπων και συλλογικών φορέων ,στους οποίους περιλαμβάνονται οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες , που κατέχουν οι αρμόδιες αρχές και αφορούν θέματα περιβάλλοντος. Τo δικαίωμα πρόσβασης στην περιβαλλοντική πληροφορία δεν απαιτεί την επίκληση εννόμου συμφέροντος και μετατρέπεται μάλιστα σε υποχρέωση ενεργητικής πληροφόρησης,δηλαδή υποχρέωσης ενημέρωσης του κοινού με πρωτοβουλία των αρμοδίων αρχών ,ιδίως όταν η υγεία των πολιτών είναι δυνατόν να επηρεασθεί από την υποβάθμιση της ποιότητας συστατικών στοιχείων του περιβάλλοντος ή λόγω ύπαρξης τεχνολογικών κινδύνων Έτσι με υπουργικές αποφάσεις προβλέπεται η δημοσιοποίηση της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ ) και της έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΕΠΟ) Π.χ. για την ενημέρωση του κοινού το Νομαρχιακό Συμβούλιο ,-στο πλαίσιο αρμοδιοτήτων που έχουν ανατεθεί στην νομαρχιακή αυτοδιοίκηση- ,προβαίνει σε δημοσίευση της μελέτης ΜΠΕ και στον τοπικό τύπο.Η παράλειψη της ενημέρωσης μπορεί να οδηγήσει σε ακύρωση της τελικής πράξης του δημόσιου φορέα [πχ αδειοδοτησης έργου υποδομής]. Οι κυρωτικές αυτές συνέπειες με τις οποίες εξοπλίζεται το δικαίωμα στην περιβαλλοντική πληροφορία δείχνουν την προνομιακή τους κατοχύρωση σε σχέση με το νομοθετημένο γενικότερο δικαίωμα του πολίτη πρόσβασης και γνώσης των διοικητικών εγγράφων [όπως πχ η δυνατότητα πρόσβασης του στο φάκελο που τηρείται σε δημόσια υπηρεσία και τον αφορά] για το οποίο δεν προβλέπεται δικαστική επιδίωξη συμμόρφωσης των αρχών σε περίπτωση που δεν γίνει σεβαστό από αυτές { μόνο διοικητικής φύσης μη υποχρεωτικές συνέπειες μπορεί να έχει, όπως πχ Σύσταση του Συνηγόρου του Πολίτη μετά από αναφορά του διοικούμενου}

Επίσης κατοχυρώνεται το δικαίωμα του πολίτη και των περιβαλλοντικών οργανώσεων να μετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων κατά τη διαδικασία αξιολόγησης των μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων {ΜΠΕ }, που αποτελούν το βασικό μέτρο έλεγχου του σεβασμού των κανόνων προστασίας του περιβάλλοντος.

Το κοινό έχει δυνατότητα μέσα σε 30 ημέρες από τη δημοσιοποίηση, που αναφέραμε παραπάνω να διατυπώσει εγγράφως γνώμη καθώς και τεκμηριωμένες προτάσεις.

Ο σχετικός φάκελος που διαβιβάζεται περαιτέρω στην αρμόδια υπηρεσία εκτός από τη γνωμοδότηση του Νομαρχιακού Συμβουλίου σχετικά με τη ΜΠΕ περιλαμβάνει

και τις διατυπωθείσες απόψεις και προτάσεις πολιτών , που έχει το ίδιο συγκεντρώσει. Ειναι λοιπόν φανερό πόσο σημαντική θέση έχει η ενεργή συμμετοχή του πολίτη στη διαμόρφωση μέτρων που άπτονται του περιβάλλοντος ,κάτι που δικαιώνει την επωνυμία των δικαιωμάτων ως τρίτης γενιάς.

Όσον αφορά τον τρίτο πυλώνα της Σύμβασης του Άαρχους δηλ. τη δικαστική επιδίωξη των παραπάνω κατοχυρωμένων δικαιωμάτων μπορούμε να διακρίνουμε τρεις δυνατότητες στο κανονιστικό πλαίσιο της χώρας μας.

Πρώτα, προβλέπεται η διαδικασία διοικητικών προσφυγών στα πλαίσια του ενδοδιοικητικου έλεγχου κατά πράξεων ή παραλείψεων των διοικητικών αρχών. Στις περιπτώσεις αυτές, φορείς της ίδιας της Διοίκησης, συχνά της ιεραρχικά προϊστάμενης ή εκείνης που ορίζεται από τον οικείο νόμο, ελέγχουν και μπορούν να ακυρώσουν σχετική παράνομη πράξη ή παράλειψη διοικητικών αρχών. Δεύτερον, προβλέπεται με ένδικα μέσα (του δικονομικού μας συστήματος) και, συγκεκριμένα, την αίτηση ακύρωσης και την αγωγή αποζημίωσης η προστασία από την δικαιοσύνη των ουσιαστικών δικαιωμάτων, που αναφέραμε. Ζήτημα βέβαια είναι, αν αυτά τα ένδικα μέσα επαρκούν για να καλύψουν την προστασίας τους , δεδομένου ότι η αίτηση ακύρωσης απευθύνεται κατά κύριο λόγο στο Συμβούλιο της Επικράτειας ,το οποίο συχνά δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στην υπερσώρευση υποθέσεων , που καλείται να επιλύσει , με αποτέλεσμα λόγω της καθυστέρησης έκδοσης απόφασης να έχει διαμορφωθεί στο μεσοδιάστημα , - συχνά κάποια χρόνια- , μη αναστρέψιμη δυσμενής κατάσταση για το εκάστοτε περιβαλλοντικό ζήτημα.

Οσο για το ένδικο μέσο της αγωγής αποζημίωσης, που αφορά ικανοποίηση σε χρήμα για ζημιά που υπέστη ο δικαιούχος και απευθύνεται κατά κανόνα στο πρωτοδικείο, είναι φανερό ,χωρίς βέβαια να μειώνεται ειδικότερα η σημασία της, ότι δεν αναστέλλει ούτε διορθώνει τα κακή διαχείριση του περιβάλλοντος

Τέλος ο Έλληνας πολίτης, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να ζητήσει την τήρηση των περιβαλλοντικών προδιαγραφών, που επιβάλλει η κοινοτική έννομη τάξη και στη χώρα μας , με καταγγελία ή αναφορά αφενός στην Ευρωπαϊκοί Επιτροπή ή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντίστοιχα και αφετέρου ενώπιον του κοινοτικού δικαστή.

Στα θέματα αυτά αναφέρεται επαρκώς ο < Νομικός Οδηγός >που αναφέραμε παραπάνω.

.

YΠΟΔΕΙΓΜΑ ΑΙΤΗΣΗΣ ΠΡΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΦΟΡΕΑ ,ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΑΑΡΧΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΧΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΤΗΜΑ ΚΑΜΠΑ.

Κάντζα, 16/12/2008

ΑΙΤΗΣΗ

προς τον Οργανισμό Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας

-Τμήμα Α’ Ρυθμιστικού Σχεδίου, Υπόψη κας Π.

-Τμήμα Β’ Σχεδιασμού, Υπόψη κου Ψ.

Σύμφωνα με τον Νόμο 3422/2005 (ΦΕΚ 303/Α/2005, Κύρωση της Σύμβασης του Aarhus) και με την Απόφαση Η.Π. 11764/653 (ΦΕΚ 327/Β/2006) η ευρύτερη πρόσβαση σε πληροφορίες και η συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων βελτιώνει την ποιότητα και την εφαρμογή των αποφάσεων, συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση του κοινού για περιβαλλοντικά ζητήματα, δίδει στο κοινό την ευκαιρία να εκφράσει τις ανησυχίες του και επιτρέπει στις δημόσιες αρχές να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις ανησυχίες αυτές πριν την έκδοση των σχετικών αποφάσεων.

Δυνάμει των προαναφερθεισών διατάξεων:

Παρακαλούμε για τη χορήγηση αντιγράφου του φακέλου, που αφορά στην αίτηση για δημιουργία Π.Ο.Α.Π.Δ., στην περιοχή του κτήματος Καμπά, περιοχή Κάντζα Δήμου Παλλήνης από τον Φορέα Ίδρυσης και Διαχείρησης Π.Ο.Α.Π.Δ. «ΚΑΝΤΖΑ ΕΜΠΟΡΙΚΗ Α.Ε.». ….

Ζητάμε να ενημερωθούμε για το πλήρες περιεχόμενο του φακέλου, όπως έχει διαμορφωθεί αυτό μέχρι σήμερα, δηλαδή για όλα τα έγγραφα και παρατηρήσεις των διαφόρων Υπηρεσιών, Υπουργείων, της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, του φορέα και όποιου άλλου έχει αποφανθεί σχετικά με το παραπάνω θέμα.

Παρακαλούμε για την άμεση ενημέρωσή μας επειδή, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Δήμαρχο Παλλήνης στο Δημοτικό Συμβούλιο της 15/12/2008, δρομολογούνται ταχύτατα εξελίξεις από την Yπηρεσία σας,….

Επίσης ζητάμε:

- τη συμμετοχή μας στις συνεδριάσεις της εκτελεστικής επιτροπής του ΟΡΣΑ καθώς και στις συζητήσεις προετοιμασίας για το παραπάνω θέμα.

- να μας γνωρίσετε κατά κατάλληλο, έγκαιρο και αποτελεσματικό τρόπο σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας λήψεως των αποφάσεων και ενώ είναι ακόμα ανοικτές οι επιλογές, το περιεχόμενο του σχεδίου της απόφασης καθώς και τη δημόσια αρχή που είναι αρμόδια για τη λήψη της απόφασης,

- την προβλεπόμενη διαδικασία, δηλαδή την έναρξη της διαδικασίας, του χρόνου και του χώρου που θα διεξαχθεί,

προκειμένου να προετοιμάσουμε και καταθέσουμε τις απόψεις μας, όπως και τις υπογραφές των πολιτών οι οποίες έχουν συγκεντρωθεί μέχρι σήμερα.

Πρωτοβουλία Πολιτών Παλλήνης ενάντια στην υποβάθμιση του Περιβάλλοντος